هجرت پیامبراکرم(ص)

16بهمن ماه 89برابربااول ربیع الاول سالروز هجرت پیامبرعظیم الشأن اسلام(ص) ازمکه به مدینه و سالی که هجرت آنحضرت درآن سال صورت گرفت یعنی اول محرم سال هجرت مبدأ تاریخ مسلمانان است.

"هجرت" در لغت به معنای جدا شدن ودورشدن از چیزی است. به ترک وطن و کاشانه نیز به این جهت "هجرت" گویند که جدا شدن از خانه و سرزمین است. عوامل مختلفی می تواند موجب "هجرت "شود. امّا قرآن کریم از هجرتی به نیکی یاد می کند که برای رضایت خداوند و به سوی سرزمینی باشد که بتوان در آن، دین خویش را حفظ و آموزه های آن را اجرا کرد.

مهم ترین نتیجه هجرت، دست یابی به مکانی است که بتوان در آن، خداوند را بندگی نمود و به وظایف خویش عمل کرد. از دیگر نتایج «هجرت» تحوّل، پیشرفت و باز شدن دروازه های تمدّن و اصلاحات و نیز رشد مادی در جوامع بشری است. هجرت در سرنوشت جوامع چنان جایگاهی دارد که درباره آن گفته اند: «در پسِ چهره هر مدنیّتی، مهاجرتی پنهان است و به سخن هر جامعه بزرگی که گوش می دهیم، به زبان تاریخ یا اساطیرش، از هجرتی حکایت می کند».

با پیشرفت ‏سریع اسلام در شهر یثرب، مقدمات هجرت رسول خدا(ص)و مسلمانان مکه بدان شهر فراهم شد. زیرا مشرکین مکه روز به روز دایره فشار و شکنجه را به مسلمانان تنگتر کرده و آنها را بیشتر مى‏آزردند تا جایى که به گفته مورخین بعضى را از دین خارج کردند.

رسول خدا(ص) نیز در مشکل عجیبى گرفتار شده بود از طرفى ابیطالب و خدیجه(س) دو پشتیبان و حامى داخلى و خارجى خود را از دست داده و این دو حادثه دشمنان را نسبت‏بدان حضرت بى باک‏تر و جسورتر ساخته بود و از طرف دیگر دیدن و شنیدن این مناظر رقت بارى را که مشرکین نسبت‏به پیروانش انجام مى‏دادند طاقتش را کم کرده و از جانب خداى تعالى نیز مأمور به تحمل و صبر مى‏بود.

نفوذ اسلام در شهر یثرب فرج و گشایش بزرگى براى رسول خدا(ص) و مسلمانان بود و پیغمبرخدا(ص) به مسلمانان دستور داد که هر کدام ازآنهاکه تحمل آزار مشرکان را ندارد به نزد برادران خود که در شهر یثرب هستند، برود.

سپس رسول خدا(ص) وقتی دشمنان قصدکشتن اورا کردندازحضرت علی(ع) خواست شب رادربستربجای ایشان بخوابدوخودشبانه باهمراهان به سوی یثرب رهسپارشدنددرسرراه چون دشمنان ازخروج ایشان ازمکه آگاه شدندودرپی اوبه جستجوپرداختندرسول خدا(ص) همراه ابوبکردرکوهی نزدیک مکه واردغاری بنام غارثورشدندوپس ازاینکه دشمنان دور شدندبسوی یثرب حرکت کردند.درمسیرحرکت ازمکه به یثرب به محلی بنام قباءرسیدندودرآنجاتوقف نمودند. روزی که حضرت از غار ثور حرکت کردند بر طبق گفتار بسیاری از مورخین روز اول ماه ربیع الاول بود. و روز ورود به‏«قباء»روز دوازدهم همان ماه بود - که فاصله مکه تا قباء را دوازده روز طی کرده بودند - و در اینکه چند روز در قباء توقف کردند اختلافی در روایات هست و بسیاری گفته‏اند سه روز در قباء بودند تا علی(ع) و زنهایی که همراهش بودند به آن حضرت ملحق شده و روز چهارم به سوی خود شهر یثرب حرکت کردند و در پاره‏ای از روایات دوازده روز و پانزده روز توقف درقباءرانوشته‏اند. 

یثرب نام شهری بود که پس از هجرت رسول خدا به آن شهر به مدینة النبی یعنی شهر پیامبر مشهورشدوبعدها بطورخلاصه مدینه یا مدینه منوره نام گرفت.

مردم یثرب با خواندن سرود :طَلَعَ البَدرُ عَلَینا وَجَبَ الشُّکرُ عَلَینا     مِن ثَنیاتِ الوِداع ما دعا لِّله داع

ازآنحضرت وهمراهانش استقبال نمودند.

با هجرت پیامبر(ص) از مکّه به یثرب(مدینه)، فصل نوی از تاریخ اسلام آغاز شد. قبل از هجرت پیامبر(ص) مسلمانان فاقد قدرت اجتماعی و سیاسی بودند، امّا پس از هجرت پیامبر(ص) بلافاصله دولت اسلامی تشکیل شد و با سرعت فراوانی در تمام بخش ها پیش رفت کرد. هجرت پیامبر(ص) و دیگر مسلمانان به مدینه، موجب شد که اسلام از خطرِ نابودی در محیط خفقان آور مکّه نجات یابد.

از جمله دلایلی که موجب شد تا پیامبر(ص) یثرب(مدینه) را بعنوان هجرتگاه خویش برگزیند به این موارد می توان اشاره کرد:

الف. پیوند خانوادگی پیامبر(ص) با برخی از قبیله های مدینه (زیرا مادرعبدالمطلّب (جدّ پیامبر) اهل مدینه بود).

ب. موقعیّت جغرافیایی مدینه (؛ زیرا راه مکّه از مدینه می گذشت).

ج. آبادانی و ثروت مدینه (؛ زیرا مدینه، شهری با زراعت و رونقدار بود).

د. آمادگی ذهنی مردم مدینه برای پذیرش رسالت ایشان .( زیرا یهودیان مدینه به آمدن پیامبر اسلام بشارت داده بودند).

ه. نیاز مردم آن روز مدینه به آرامش و مردی صلح جو (زیرا آنان از جنگ های پی درپی دو قبیله اوس و خزرج خسته شده بودند).

و. متمدّن و با فرهنگ بودن مردم مدینه (زیرا آنان ریشه یمنی داشتند).

هر قوم و ملیّتی، یک مبدأ تاریخ خاص را برای خود انتخاب می کنند. مبدأ تاریخ مسلمانان نیز در زمان حکومت خلیفه دوم، تعیین شد. هرچند در اسلام، حوادث مهمی چون ولادت پیامبر(ص) ، مبعث پیامبر(ص) ، فتح مکّه و رحلت پیامبر(ص)  وجود داشت، ولی با پیشنهاد حضرت علی(ع) به دلیل اهمیّت فراوان هجرت پیامبر(ص) از مکّه به مدینه، سالی که این رویدادمهم درآن اتفاق افتاد، یعنی اول محرم سال هجرت به عنوان مبدأ تاریخ یا گاهشماری مسلمانان برگزیده شد.

            البته سال هجری قمری ازاول محرّم آغازمی شودولی مبدأتاریخ هجری اعم ازقمری یاخورشیدی همان سالی است که هجرت رسول خدا(ص) درآن واقع شد.